Güç arttıkça tek fazlı bir hat yetersiz kalmaya başlar. Bu noktada karşımıza trifaze (3 faz) UPS çıkar. Aşağıda trifaze UPS’in ne olduğunu, giriş-çıkış gösterimlerinin ne anlama geldiğini ve hangi durumda hangi yapının seçilmesi gerektiğini bulabilirsiniz.
Trifaze UPS nedir?
Türkiye’deki trifaze şebeke 50 Hz frekanslıdır; fazlar arası gerilim 400 V, faz ile nötr arası gerilim 230 V’tur. Trifaze UPS, girişi, çıkışı ya da her ikisi üç fazlı olan kesintisiz güç kaynağıdır. Bu sınıftaki cihazların büyük çoğunluğu online çift dönüşümlü topolojiye sahiptir.
UPS türlerinin genel tanımı için kesintisiz güç kaynağı nedir yazımıza bakabilirsiniz. Ürün seçeneklerini 3 faz UPS kategorisinde inceleyebilirsiniz.
3/3, 3/1 ve 1/1 gösterimi ne anlama gelir?
Bu gösterimde eğik çizgiden önceki rakam giriş faz sayısını, sonraki rakam çıkış faz sayısını belirtir.
| Konfigürasyon | Giriş | Çıkış | Tipik kullanım |
|---|---|---|---|
| 1/1 | 230 V monofaze | 230 V monofaze | Ev, ofis, küçük sunucu odası; monofaze yükler |
| 3/1 | 400 V trifaze | 230 V monofaze | Monofaze yükleri beslerken şebekeden üç fazı dengeli çekmek |
| 3/3 | 400 V trifaze | 400 V trifaze (nötr ile) | Trifaze yükler, büyük güçler, trifaze dağıtım panosu |
1/1 UPS
Tek fazlı şebekeden beslenir ve tek fazlı yükleri besler. Ofis, mağaza ve küçük sunucu odalarında en yaygın yapıdır. Güç arttıkça giriş akımı da hızla büyüdüğü için bu yapı belirli bir güçte sınırlanır.
3/1 UPS
Girişte üç faz kullanılır, çıkış ise monofazedir. Yükler tek fazlıdır ancak güç yüksektir; bu yapı giriş akımını üç faza bölerek tesisatı rahatlatır. Sunucu odaları ve orta ölçekli teknik alanlarda tercih edilir.
3/3 UPS
Hem giriş hem çıkış trifazedir. Çıkışta fazlar arası 400 V ile trifaze yükler beslenebilir; faz ile nötr arasından da 230 V monofaze yükler alınabilir. Büyük güçlerde, endüstriyel tesislerde ve veri merkezlerinde yaygındır.
Monofaze girişten trifaze çıkış üreten (1/3) modeller de vardır, ancak yaygın değildir. Bu tür bir ihtiyaç varsa ürün özellikleri ayrıca doğrulanmalıdır.
Ne zaman trifaze UPS gerekir?
- Yükünüz üç fazlıysa: Trifaze pompa, makine veya otomasyon sistemleri trifaze çıkış gerektirir. Motor yüklerinde yol alma akımı yüksek olduğundan boyutlandırma ayrıca değerlendirilmelidir.
- Güç yüksekse: Monofaze hatta çekilen akım hızla artar. Aşağıdaki tablo bu farkı gösterir.
- Binanın elektrik altyapısı trifazeyse: Yükü üç faza dağıtmak, tek fazın aşırı yüklenmesini önler.
- Büyüme planı varsa: Sunucu odası veya üretim hattı büyüyecekse trifaze altyapı yer açar.
| Görünür güç | Tek faz (230 V) akım | Trifaze (400 V) hat akımı |
|---|---|---|
| 6 kVA | yaklaşık 26 A | yaklaşık 8,7 A |
| 10 kVA | yaklaşık 43,5 A | yaklaşık 14,4 A |
| 20 kVA | yaklaşık 87 A | yaklaşık 28,9 A |
Bu değerler görünür güçten hesaplanmıştır (tek faz için S/V, trifaze için S/(√3 × V)). Cihaz verimi ve akü şarj akımı dahil olmadığından gerçek giriş akımı biraz daha yüksek olur.
Güç sınırları
Monofaze UPS’ler genellikle birkaç yüz VA’dan yaklaşık 10 kVA civarına kadar bulunur. Trifaze UPS’ler ise genelde 10 kVA civarında başlar, yüzlerce kVA’ya çıkar; paralel veya modüler yapılarla daha yüksek güçlere ulaşılabilir. Bu sınırlar yaklaşıktır ve modele göre değişir; kesin değer için ürün sayfasındaki teknik veriler esas alınmalıdır.
Seçim kriterleri
- Yükün faz yapısı: Yüklerin monofaze mi, trifaze mi olduğunu belirleyin. Hepsi monofazeyse 3/1 yeterli olabilir.
- Toplam güç ve pay: Yükü toplayın, %20-30 pay ekleyin. Hesap için UPS Seçim Sihirbazı işinize yarayabilir.
- Faz dengesi: 3/3 çıkışta yükleri fazlara dengeli dağıtın. Cihazın dengesiz yük toleransı veri sayfasında belirtilir.
- Mevcut tesisat: Trifaze girişin, nötr hattının, kablo kesitinin ve koruma elemanlarının uygunluğunu kontrol edin. Jeneratör kullanılacaksa üreticinin uyumluluk önerisine bakın.
- Yedekleme süresi: Uzun süre için harici akü kabini veya akü grubu gerekir; akü yeri, havalandırma ve sıcaklık planlanmalıdır. Detaylar için UPS aküsü rehberine göz atın.
- Topoloji: Trifaze sınıfta çoğunlukla online çift dönüşümlü modeller tercih edilir.
- Bakım ve bypass: Bakım bypass’ı, servis erişimi ve yıllık bakım planı baştan düşünülmelidir.
Yerleşim ve ortam koşulları
Trifaze UPS’ler ve harici akü kabinleri ağırdır; zeminin taşıma kapasitesi ve cihazın giriş yolu önceden kontrol edilmelidir. Cihazın önünde ve arkasında servis erişimi ile havalandırma için boşluk bırakılmalıdır. Akülerin ömrü ortam sıcaklığından etkilendiği için akü odası veya kabini mümkünse 20-25 °C civarında tutulmalıdır.
Seçimde sık yapılan hatalar
- Yükün faz yapısını kontrol etmeden 3/3 veya 3/1 seçmek
- Fazlar arasındaki yük dağılımını hesaba katmamak
- Kablo, şalter ve pano hazırlığını cihaz geldikten sonraya bırakmak
- Yedekleme süresini ve akü yerleşimini baştan planlamamak
- Jeneratör varsa uyumluluğu kontrol etmemek
Kurulum ve devreye alma notları
Trifaze UPS kurulumunda kablo, koruma elemanı ve pano hazırlığı cihaz gelmeden önce planlanmalıdır. İlk çalıştırmada giriş faz sırası, giriş-çıkış gerilimleri, akü bağlantısı ve bypass geçişi kontrol edilir; yükler ancak bu testlerden sonra devreye alınır. Bu işlemler yetkili teknik personel tarafından yapılmalıdır. Aytech, 6 kVA ve üzeri UPS’lerde ücretsiz devreye alma yapar.
Sık Sorulan Sorular
Trifaze UPS ile monofaze UPS arasındaki fark nedir?
Monofaze UPS tek fazlı şebekeden beslenir ve tek fazlı çıkış verir. Trifaze UPS ise girişi, çıkışı ya da her ikisi üç fazlıdır. Güç arttıkça akımı üç faza bölmek tesisat için avantaj sağlar.
3/1 UPS ne demek?
3/1, UPS’in üç fazlı şebekeden beslendiğini ve tek fazlı çıkış verdiğini gösterir. Yükler monofaze olduğunda ancak güç yüksek olduğunda tercih edilir. Giriş akımı üç faza yayıldığı için tesisat daha rahat kullanılır.
Evde veya küçük ofiste trifaze UPS gerekir mi?
Genellikle gerekmez. Ev ve küçük ofislerdeki yükler çoğunlukla monofazedir ve 1/1 UPS ile karşılanır. Trifaze UPS, yüksek güç veya trifaze yük söz konusu olduğunda gündeme gelir.
3/3 UPS ile monofaze cihaz beslenebilir mi?
Evet, çıkıştaki faz ile nötr arasından 230 V alınarak monofaze cihazlar beslenebilir. Ancak yükler üç faza mümkün olduğunca dengeli dağıtılmalıdır. Dengesiz yük toleransı cihazdan cihaza değiştiği için veri sayfası kontrol edilmelidir.
Trifaze UPS jeneratörle çalışır mı?
Çalışabilir, ancak jeneratör gücü UPS’in giriş gücünü ve akü şarj gücünü karşılayacak şekilde seçilmelidir. Uyumluluk, UPS’in doğrultucu yapısına da bağlıdır. Bu nedenle üreticinin jeneratör uyumluluk önerisi esas alınmalıdır.
Trifaze UPS hangi topolojide olur?
Bu sınıftaki UPS’lerin büyük çoğunluğu online çift dönüşümlü yapıdadır. Çıkış sürekli invertörden verildiği için şebeke bozulmalarından yükler korunur. Ürünleri 3 faz UPS kategorisinde görebilirsiniz.
İhtiyacınız için giriş-çıkış yapısını netleştirmek isterseniz UPS Seçim Sihirbazı‘nı deneyebilir veya iletişim sayfamızdan, WhatsApp üzerinden bize yazabilirsiniz.